Հոգեֆիզիոլոգիական գրանցումներ․ ազդակներ և համակարգեր

Էլեկտրասրտագրությունը (Electrocardiography, ECG) գրանցում է սրտի էլեկտրական ակտիվությունը։ Հաջորդական սրտային ցիկլերի միջև ժամանակային տարբերություններից հաշվարկվում են սրտի հաճախությունը և սրտի հաճախության փոփոխականությունը (Heart Rate Variability, HRV)։

HRV-ի մեկնաբանությունը կախված է գրանցման տևողությունից, ազդակի որակից, շնչառությունից, մարմնի դիրքից, ֆիզիկական ակտիվությունից և ընտրված ժամանակային կամ հաճախականային չափումներից։ Այդ պատճառով ժամանակակից հրապարակման ուղեցույցները շեշտում են գրանցման պայմանների և վերլուծական քայլերի մանրամասն փաստաթղթավորումը։ [1]

Էլեկտրամաշկային ակտիվությունը (Electrodermal Activity, EDA) արտացոլում է մաշկի հաղորդականության փոփոխությունները, որոնք հիմնականում կապված են սիմպաթիկ նյարդային համակարգի կողմից վերահսկվող քրտնագեղձերի ակտիվության հետ։ Մաշկագալվանական արձագանք (Galvanic Skin Response, GSR) անվանումը նույնպես լայնորեն օգտագործվում է այս ոլորտում։ [2]

EDA տվյալներում սովորաբար տարբերակվում են ավելի դանդաղ տոնիկ բաղադրիչը և արագ ֆազային պատասխանները։ Դրանք զգայուն են ընդհանուր ֆիզիոլոգիական ակտիվացման նկատմամբ, իսկ կոնկրետ հույզի կամ հոգեբանական վիճակի մասին եզրակացությունը պահանջում է փորձարարական համատեքստ և լրացուցիչ չափումներ։

Հոգեֆիզիոլոգիական գրանցումը օգտակար է, երբ վարքային կամ ինքնազեկուցման տվյալների կողքին պետք է օբյեկտիվ չափել ինքնավար, սրտային, շնչառական կամ մկանային փոփոխությունները։

Շնչառական դինամիկան հնարավոր է չափել կրծքավանդակի կամ որովայնի գոտիներով, օդահոսքի սենսորներով, ճնշման կամ գազային անալիզի մեթոդներով։ Շնչառության հաճախությունն ու խորությունը հատկապես կարևոր են HRV-ի և ինքնավար նյարդային համակարգի տվյալների մեկնաբանման ժամանակ։ [3]

Էլեկտրամիոգրաֆիան (Electromyography, EMG) գրանցում է մկանային էլեկտրական ակտիվությունը։ Մակերեսային էլեկտրամիոգրաֆիան (surface Electromyography, surface EMG)՝ մաշկի վրա տեղադրված էլեկտրոդներով մկանային էլեկտրական ակտիվության գրանցումը,-ն լայնորեն կիրառվում է շարժման, վերականգնման, բիոմեխանիկայի և դեմքի հոգեֆիզիոլոգիայի հետազոտություններում։ Էլեկտրոդների տեղադրումը, հարակից մկաններից ազդակի ներթափանցումը, շարժման արտեֆակտները և նորմալացումը պահանջում են ստանդարտացված մեթոդաբանություն։ [4,5]

Մի քանի ֆիզիոլոգիական ազդակների համաժամացված գրանցումը հնարավորություն է տալիս նույն ժամանակային առանցքի վրա համադրել EEG-ը, ECG-ը, EDA-ն, շնչառությունը, EMG-ն, վարքային պատասխանները և փորձարարական իրադարձությունները։ Այդպիսի դիզայնը կարող է ցույց տալ՝ ինչպես են տարբեր համակարգերը փոխվում նույն առաջադրանքի կամ խթանի ընթացքում։

Բազմամոդալ հետազոտության որակը կախված է ոչ միայն յուրաքանչյուր սենսորի ճշգրտությունից, այլ նաև ընդհանուր ժամանակային համաժամացումից, տվյալների որակի վերահսկումից և նախապես սահմանված վերլուծական ռազմավարությունից։

Հոգեֆիզիոլոգիական համակարգը կարող է հիմնվել մեկ ազդակի կամ համաժամացված սենսորային հավաքածուի վրա։ Կազմաձևը պետք է ընտրվի ըստ հետազոտական հարցի և շարժունակության պահանջի։