Նեյրոտեխնոլոգիա
Անդրգանգային մագնիսական խթանում (TMS)․ կիրառություններ և համակարգեր
Անդրգանգային մագնիսական խթանումը (տրանսկրանիալ մագնիսական խթանում, Transcranial Magnetic Stimulation, TMS) գլխից դուրս տեղադրված կծիկի արագ փոփոխվող մագնիսական դաշտով ուղեղային կեղևում առաջացնում է էլեկտրական դաշտ։ Այն կիրառվում է քարտեզագրման, գրգռելիության չափման, պատճառահետևանքային հետազոտությունների և որոշ հաստատված բուժական արձանագրությունների համար։
TMS-ի խթանման ձևերը
Մեկական TMS իմպուլսը կարող է կարճատև ազդեցություն ունենալ կեղևային ակտիվության վրա։ Շարժողական կեղևի խթանման դեպքում այդ ազդեցությունը հնարավոր է քանակականացնել շարժողական հարուցված պոտենցիալներով (Motor-Evoked Potentials, MEP)՝ մկանից գրանցվող էլեկտրական պատասխաններով, որոնք առաջանում են շարժողական կեղևի համապատասխան հատվածի խթանումից հետո։ Զույգ իմպուլսային TMS-ի դեպքում երկու իմպուլս է հաղորդվում նախապես սահմանված ժամանակային միջակայքով․ այս մոտեցումը կիրառվում է կեղևային գրգռելիության և արգելակման որոշ մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։
Կրկնվող տրանսկրանիալ մագնիսական խթանումը (Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation, rTMS) և թետա-պոռթկումային խթանումը (Theta-Burst Stimulation, TBS)՝ կարճ բարձր հաճախականության իմպուլսային խմբերի կրկնվող հաջորդականությունը, օգտագործում են կառուցվածքային իմպուլսային շարքեր։ Ֆիզիոլոգիական արդյունքը կախված է ոչ միայն հաճախականությունից, այլ նաև կծիկի երկրաչափությունից, ինտենսիվությունից, թիրախից, իմպուլսների կառուցվածքից, սեանսների քանակից և անհատական անատոմիայից։
Կլինիկական ապացույցները ցուցում- և արձանագրություն-կախյալ են
Միջազգային ուղեցույցները աջակցում են rTMS-ի կիրառմանը որոշ նյարդաբանական և հոգեբուժական ցուցումների դեպքում, սակայն ապացույցի ուժը տարբեր է ըստ հիվանդության, խթանման թիրախի և արձանագրության։ [1,2]
TMS կիրառումը պահանջում է անվտանգության նախնական գնահատում, պատրաստված անձնակազմ, իմպլանտների և այլ ռիսկային գործոնների ստուգում, լսողության պաշտպանություն և ցնցումային նոպայի հազվադեպ, բայց կարևոր ռիսկի կառավարում։ [1]
TMS-ի հիմնական կիրառությունները
TMS-ը կարող է ծառայել որպես չափման, կեղևային խանգարման, քարտեզագրման կամ բուժական խթանման գործիք։ Կիրառության բնույթը որոշվում է խթանման արձանագրությամբ։
- Շարժողական շեմ և կեղևային գրգռելիություն
- Շարժողական, լեզվական կամ ֆունկցիոնալ քարտեզագրում
- Պատճառահետևանքային ճանաչողական փորձեր
- Ապացույցներով հիմնավորված ցուցումների rTMS բուժական արձանագրություններ
- TMS–EEG և կապակցվածության հետազոտություններ
Նեյրոնավիգացիա
Նեյրոնավիգացիան (neuronavigation) TMS-ի ուղղորդման մեթոդ է, որը իրական ժամանակում հետևում է խթանող կծիկի դիրքին և ուղղությանը և դրանք համադրում մասնակցի անատոմիական կամ ֆունկցիոնալ ուղեղային պատկերների հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խթանել նախապես սահմանված կեղևային թիրախ և վերահսկել դիրքի վերարտադրելիությունը տարբեր սեանսների ընթացքում։ [3–5]
Հետազոտություններում դա հատկապես կարևոր է թիրախավորման ճշգրտության և վերարտադրելիության համար, իսկ կլինիկական և նախավիրահատական քարտեզագրման դեպքում՝ անհատական անատոմիայի հետ ուղիղ համապատասխանեցման համար։
TMS–EEG
TMS-ը էլեկտրոէնցեֆալոգրաֆիայի հետ համադրելով հնարավոր է մի կողմից նպատակային կերպով խթանել կեղևային հատվածը, մյուս կողմից՝ չափել այդ խթանմանը հաջորդող էլեկտրական պատասխանները գլխամաշկից։ Այս մոտեցումը կիրառվում է կեղևային գրգռելիության, տարածվող պատասխանների և վիճակից կախված նեյրոֆիզիոլոգիայի ուսումնասիրության համար։ [3]
TMS իմպուլսը միաժամանակ առաջացնում է խոշոր էլեկտրամագնիսական, լսողական և սոմատոսենսոր արտեֆակտներ, ուստի TMS–EEG հետազոտությունները պահանջում են հատուկ սարքավորում, փորձարարական վերահսկումներ և մշակման մեթոդներ։
TMS համակարգերի տարածված տարբերակները
TMS հարթակները կազմաձևվում են ըստ իմպուլսային արձանագրության, կծիկի երկրաչափության, թիրախավորման և զուգակցված չափումների։ Հետազոտական համակարգերում հաճախ ավելացվում են նեյրոնավիգացիա, էլեկտրամիոգրաֆիա (ԷՄԳ, Electromyography, EMG) կամ EEG։
- Մեկական և զույգ իմպուլսային TMS
- Կրկնվող TMS (rTMS) և theta-burst արձանագրություններ
- Տարբեր թիրախների համար տարբեր կծիկներ
- MRI-հիմնված կամ անատոմիական նեյրոնավիգացիա
- TMS–EMG և TMS–EEG համակարգեր
Աղբյուրներ
Հղումներ և հետագա ընթերցում
- 1.Rossi S et al. Safety and recommendations for TMS use in healthy subjects and patient populations: Expert Guidelines. Clinical Neurophysiology, 2021.
- 2.Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive TMS: an update. Clinical Neurophysiology, 2020.
- 3.Lioumis P, Rosanova M. The role of neuronavigation in TMS-EEG studies. Journal of Neuroscience Methods, 2022.
- 4.Herwig U et al. The navigation of transcranial magnetic stimulation. Psychiatry Research: Neuroimaging, 2001.
- 5.Accuracy and precision of navigated transcranial magnetic stimulation. Journal of Neural Engineering, 2023.
Հաջորդ քայլ
Հետաքրքրվա՞ծ եք այս տեխնոլոգիայով
Կապվեք ինձ հետ՝ հասանելի տարբերակներն ու Ձեր նախագծին համապատասխան կոնֆիգուրացիաները քննարկելու համար։
Կապվել այս տեխնոլոգիայի վերաբերյալՇարունակել
Կապակցված հոդվածներ
Նեյրոտեխնոլոգիա
Անդրգանգային էլեկտրական խթանում (tES/tDCS)
Անդրգանգային էլեկտրական խթանումը (տրանսկրանիալ էլեկտրական խթանում, Transcranial Electrical Stimulation, tES) գլխամաշկին տեղադրված էլեկտրոդներով կիրառում է ցածր ինտենսիվության հոսանք։ Ուղիղ հոսանքով անդրգանգային խթանումը (Transcranial Direct Current Stimulation, tDCS) այս մեթոդ…
Նեյրոտեխնոլոգիա
Էլեկտրոէնցեֆալոգրաֆիա (EEG)
Էլեկտրոէնցեֆալոգրաֆիան (ԷԷԳ, Electroencephalography, EEG) գլխամաշկից գրանցում է էլեկտրական պոտենցիալների տարբերությունները, որոնք արտացոլում են նեյրոնների մեծ խմբերի համաժամանակյա ակտիվությունը։ Մեթոդի առանցքային առավելությունը բարձր ժամանակային լուծաչափն է՝ ուղեղային դինամիկա…
Նեյրոտեխնոլոգիա
Փորձարարական պատասխաններ և համաժամացում
Նեյրոգիտական փորձերում անհրաժեշտ է ոչ միայն գրանցել կենսաբանական ազդակները, այլ նաև ճշգրիտ նշել խթանների և պատասխանների ժամանակը և այդ իրադարձությունները համադրել տարբեր սարքերից ստացվող տվյալների հետ։ Դրա համար օգտագործվում են պատասխանային սարքեր, իրադարձության նշիչներ և համա…